ଜୟ ପିତୃପୁରୁଷ! କର୍ମକାଣ୍ଡ  ସିରିଜ୍‌ର ଅଷ୍ଟମ ସୋପାନ ହେଉଛି "ଅଭ୍ୟୁଦୟିକ ବା ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ"। ଯେକୌଣସି ମାଙ୍ଗଳିକ କର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଭିକ୍ଷା କରିବା ଏକ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ବିଧି। ଏହାକୁ 'ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ' ଏଥିପାଇଁ କୁହାଯାଏ କାରଣ ଏହା ବଂଶ ଓ ସୁଖର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

ଏହି ପୋଷ୍ଟରେ ମୁଁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପ୍ରମାଣ, ବିକଳ୍ପ ସ୍ତୋତ୍ର ଏବଂ ଏହାର ଗଭୀର ଅର୍ଥ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଲେଖୁଛି।

---

୮: ଅଭ୍ୟୁଦୟିକ (ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ) - ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି

ସନାତନ ଧର୍ମରେ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପୂର୍ବରୁ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାର ବିଧାନ ରହିଛି। ବିଶେଷ କରି ବିବାହ, ବ୍ରତଘର, ଗୃହ ପ୍ରବେଶ ବା ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ପରି 'ଅଭ୍ୟୁଦୟ' ବା ଉନ୍ନତିମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ ଯେଉଁ ପିତୃ ପୂଜା କରାଯାଏ, ତାକୁ ଅଭ୍ୟୁଦୟିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କୁହାଯାଏ। ପିତୃଗଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ହିଁ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ବୋଲି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମତ ରହିଛି।

---

୧. ଅଭ୍ୟୁଦୟିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାହିଁକି କରାଯାଏ?

ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଆମର ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ଆମର ଖୁସିରେ ସାମିଲ କରିବା। ସେମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀରରେ ଆସି ଆମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟଟି ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ଶେଷ ହୁଏ। ଏହା 'ପାର୍ବଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ' ପରି ଶୋକାକୁଳ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ଆନନ୍ଦମୟ ଉତ୍ସବର ଅଂଶ। ଏଥିରେ 'ସ୍ୱଧା' ବଦଳରେ 'ନମଃ' ଶବ୍ଦର ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଥାଏ।

---

୨. ପିତୃ ସ୍ତୁତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସ୍ତୋତ୍ର

ଅଭ୍ୟୁଦୟିକ ପୂଜା ସମୟରେ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ସ୍ତୋତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୋଗୀ:

ବିକଳ୍ପ-୧: ପିତୃ ପ୍ରାର୍ଥନା (ଋଗ୍‌ବେଦୀୟ ମନ୍ତ୍ର)

ଏହି ମନ୍ତ୍ରଟି ଅଭ୍ୟୁଦୟିକ କର୍ମରେ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବା ପାଇଁ ପଠନ କରାଯାଏ।

ଓଁ ଉଦୀରତାମଵର ଉତ ପରାସ ଉନ୍ମଧ୍ୟମାଃ ପିତରଃ ସୋମ୍ୟାସଃ ।

 ଅସୁଂ ଯଈୟୁରଵୃକା ଋତଜ୍ଞାସ୍ତେ ନୋଽଵନ୍ତୁ ପିତରୋ ହଵେଷୁ ।।

ଅର୍ଥ: ଯେଉଁ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ପୃଥିବୀ ଲୋକରେ (ଅଧମ), ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ (ଉତ୍ତମ) ବା ଅନ୍ତରୀକ୍ଷରେ (ମଧ୍ୟମ) ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆସି ଆମର ଏହି ଯଜ୍ଞ ବା ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭାଗ ନିଅନ୍ତୁ। ଯେଉଁମାନେ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ସତ୍ୟର ଜ୍ଞାତା, ସେହି ପିତୃଗଣ ଆମର ଡାକରା ଶୁଣି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

---

ବିକଳ୍ପ-୨: ସର୍ବ ପିତୃ ସ୍ତୋତ୍ର (ପୁରାଣୋକ୍ତ)

ଯଦି କେହି ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ତେବେ ପୁରାଣର ଏହି ସରଳ କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ କରିପାରିବେ। ଏହା ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ତୃପ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ।

ନମସ୍ୟେ ପିତୃନ୍ ଭକ୍ତ୍ୟା ଯେ ବସନ୍ତି ଅଧିଦୈବତେ ।

 ଦେବୈରପି ପରିତ୍ୟକ୍ତାଃ ଯେ ସ୍ମରନ୍ତି ମହର୍ଷିଭିଃ ।।

 ପିତୃଭ୍ୟଃ ସ୍ୱଧାୟିଭ୍ୟଃ ପାବକେଭ୍ୟୋ ନମୋ ନମଃ ।

ଅର୍ଥ: ମୁଁ ସେହି ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିର ସହିତ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି, ଯେଉଁମାନେ ଦୈବୀ ଶକ୍ତି ରୂପରେ ବିରାଜମାନ। ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ଦେବତା ଓ ମହର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେହି ପବିତ୍ର ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ମୋର ବାରମ୍ବାର ନମସ୍କାର।

---

୩. ଅଭ୍ୟୁଦୟିକ ବିଧିର ବିଶେଷ ନିୟମ

• ଦିଗ: ସାଧାରଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖୀ ହୋଇ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଅଭ୍ୟୁଦୟିକ ବା ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପୂର୍ବାଭିମୁଖୀ ହୋଇ କରାଯାଏ।

• କୁଶ ପ୍ରୟୋଗ: ଏଥିରେ ଦୁଇଟି କୁଶର ବ୍ୟବହାର ହୋଇଥାଏ।

• ଫଳ ଶ୍ରୁତି: ଏହି ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା ବଂଶରେ ସୁସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଘରେ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ବା ଦୁର୍ଘଟଣାର ଭୟ ରହେ ନାହିଁ।

---

୪. ପାଠକଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଦେଶ

ଅନେକ ସମୟରେ ଆମେ ଭାବୁ ଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କେବଳ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କରାଯାଏ। କିନ୍ତୁ 'ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ' ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ଆମର ପୂର୍ବଜମାନେ ଆମ ଖୁସିରେ ବି ସାମିଲ ଅଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦିଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନର ସବୁ ବାଧା ଆପେ ଆପେ ଦୂର ହୋଇଯାଏ।

---

ଉପସଂହାର

ଅଭ୍ୟୁଦୟିକ କର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ ପୂଜାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସୋପାନଗୁଡ଼ିକ ଶେଷ ହୁଏ। ଏହାପରେ ମୁଖ୍ୟ ପୂଜା ବା ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଏ। ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ହିଁ ଜୀବନର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଞ୍ଜି।