ଜୟ ମା’ ଲକ୍ଷ୍ମୀ! ଆମର କର୍ମକାଣ୍ଡ ସିରିଜ୍ର ସପ୍ତମ ସୋପାନ ହେଉଛି "ବସୁଧାରା ପୂଜନ"। ଏହା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମାଙ୍ଗଳିକ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟବର୍ଦ୍ଧକ ବିଧି, ଯାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଗୃହରେ ସୁଖ-ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ କରାଯାଇଥାଏ।
ଏହି ପୋଷ୍ଟରେ ମୁଁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପ୍ରମାଣ ସହିତ ବିକଳ୍ପ ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ବିସ୍ତୃତ ବିଧି ଉଲ୍ଲେଖ କରୁଛି।
୭: ବସୁଧାରା ବିଧି - ଗୃହରେ ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ଆବାହନ
ଓଡ଼ିଆ କର୍ମକାଣ୍ଡ ପଦ୍ଧତିରେ ମାତୃ ପୂଜା ପରେ ପରେ 'ବସୁଧାରା' ପ୍ରଦାନ କରିବାର ପରମ୍ପରା ରହିଛି। 'ବସୁ'ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଧନ ବା ରତ୍ନ ଏବଂ 'ଧାରା'ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପ୍ରବାହ। ଅର୍ଥାତ୍, ଗୃହରେ ଯେପରି ସର୍ବଦା ଧନ-ଧାନ୍ୟର ପ୍ରବାହ ଲାଗିରହୁ, ସେଥିପାଇଁ ଏହି ବିଶେଷ ବିଧି କରାଯାଏ। ଏହାକୁ ସାଧାରଣତଃ କାନ୍ଥରେ ବା ପୂଜା ପୀଠର କୋଣରେ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍କନ କରାଯାଏ।
୧. ବସୁଧାରା ବିଧି କଣ?
ବସୁଧାରା ପୂଜନ ସମୟରେ ପୂଜା ପୀଠର କାନ୍ଥରେ ବା ସେଠାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଏକ ପଟା ଉପରେ ଚନ୍ଦନ ବା ସିନ୍ଦୂରରେ ପାଞ୍ଚଟି ବା ସାତୋଟି ବିନ୍ଦୁ ଦିଆଯାଏ। ଏହାପରେ ସେହି ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ଉପରୁ ନିମ୍ନ ଭାଗକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଗାଈ ଘିଅର ଧାରା ଢଳାଯାଏ। ଏହି ଧାରାଗୁଡ଼ିକ ଯେପରି ମଝିରେ ନ କଟି ସିଧା ତଳକୁ ଯାଏ, ତାହା ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଏ। ଏହା ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି ଓ ସୌଭାଗ୍ୟର ପ୍ରତୀକ।
୨. ବସୁଧାରା ପୂଜନର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସ୍ତୋତ୍ର
ବସୁଧାରା ପ୍ରଦାନ ସମୟରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ମନ୍ତ୍ର ବା ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ କରାଯାଏ। ମୁଁ ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରାମାଣିକ ବିକଳ୍ପ ଦେଉଛି:
ବିକଳ୍ପ-୧: ବସୁଧାରା ପ୍ରାର୍ଥନା (The Sacred Flow)
ଏହି ମନ୍ତ୍ରଟି ଘିଅ ଧାରା ଦେବା ସମୟରେ ପାଠ କରାଯାଏ, ଯାହା ସପ୍ତ ଘୃତଧାରାକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଏ।
ଵସୋର୍ଧାରା ପୂଜନଂ କରିଷ୍ୟେ ସର୍ବଶାନ୍ତି ପ୍ରଦାୟକମ୍ ।
ଅତୋ ଦେବା ଅଵନ୍ତୁ ନୋ ଯତୋ ବିଷ୍ଣୁର୍ଵିଚକ୍ରମେ ।।
ପୃଥିଵ୍ୟୈ ସପ୍ତଧାମଭ୍ୟଃ ଶୁଭାଂ ଧାରାଂ ପ୍ରୟଚ୍ଛତୁ ।
ଅର୍ଥ: ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶାନ୍ତି ପ୍ରଦାନକାରୀ ବସୁଧାରା ପୂଜନ କରୁଛି। ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ବିଚରଣ କରନ୍ତି, ସେହି ଦେବତାମାନେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ପୃଥିବୀର ସପ୍ତଧାମ ପରି ଏହି ସପ୍ତ ଘୃତଧାରା ଆମ ଗୃହରେ ଶୁଭ ଓ ମଙ୍ଗଳ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ।
ବିକଳ୍ପ-୨: ଶ୍ରୀ ସୂକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର (The Vedic Hymn for Wealth)
କର୍ମକାଣ୍ଡରେ ବସୁଧାରାକୁ ମା' ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ରୂପ ମାନି 'ଶ୍ରୀ ସୂକ୍ତ'ର ଏହି ବିଶେଷ ଋଚା ପାଠ କରାଯାଏ, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାମାଣିକ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।
ଆଵହ ମନ୍ତ୍ରଃ: ଓଁ ହିରଣ୍ୟଵର୍ଣାଂ ହରିଣୀଂ ସୁଵର୍ଣରଜତସ୍ରଜାମ୍ ।
ଚନ୍ଦ୍ରାଂ ହିରଣ୍ମୟୀଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଜାତଵେଦୋ ମ ଆଵହ ।।
ଅର୍ଥ: ହେ ଅଗ୍ନିଦେବ (ଜାତବେଦ)! ସେହି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣାଭା ବର୍ଣ୍ଣ ଯୁକ୍ତ, ରୌପ୍ୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ହାରରେ ଭୂଷିତ, ଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶୀତଳ ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟୀ ମା' ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ମୋ ପାଇଁ ଆବାହନ କରନ୍ତୁ। (ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ବସୁଧାରା ଦେବା ଦ୍ୱାରା ଗୃହରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂର ହୁଏ)।
୩. ବସୁଧାରାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଦିଗ
ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ସନ୍ତୁଳନ: ଘିଅର ଧାରା ଆମ ଜୀବନର ଅବିରତ ପ୍ରଗତିକୁ ଦର୍ଶାଏ। ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଜୀବନରେ ଯେପରି ସୁଖର ଧାରା କେବେ ନ ତୁଟୁ।
ବାସ୍ତୁ ଦୋଷ ଖଣ୍ଡନ: ପୂଜା ସ୍ଥଳରେ ଘିଅର ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ପରିବେଶରେ ସକାରାତ୍ମକ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଧାର୍ମିକ ମତରେ ବସୁଧାରା ଗୃହର ବାସ୍ତୁକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରେ।
୪. ପାଠକଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଟିପ୍ପଣୀ
ଧାରା ସଂଖ୍ୟା: ସାଧାରଣ ପୂଜାରେ ୫ଟି ଧାରା ଦିଆଯାଏ, କିନ୍ତୁ ବଡ଼ ମାଙ୍ଗଳିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ୭ଟି ଧାରା ଦେବାର ବିଧାନ ରହିଛି।
ଘୃତ ଶୁଦ୍ଧତା: ବସୁଧାରା ପାଇଁ ସର୍ବଦା ଶୁଦ୍ଧ ଗାଈ ଘିଅ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ। ଏହାକୁ ପୂଜା ଶେଷ ହେବା ଯାଏ ପୋଛିବେ ନାହିଁ।
ଉପସଂହାର
ବସୁଧାରା ବିଧି ହେଉଛି ଆମର ପାରମ୍ପରିକ ଓଡ଼ିଆ କର୍ମକାଣ୍ଡର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ। ଏହା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ କ୍ରିୟା ନୁହେଁ, ବରଂ ଗୃହକୁ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରଗତିଶୀଳ ମାର୍ଗରେ ନେବା ପାଇଁ ଏକ ମାନସିକ ସଂକଳ୍ପ। ଆପଣଙ୍କ ପୂଜାରେ ଏହି ବିଧିକୁ ସଠିକ୍ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପାଳନ କରନ୍ତୁ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୋଷ୍ଟ (Post-8): ଆମେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୋଷ୍ଟରେ "ଅଭ୍ୟୁଦୟିକ (ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ)" ବିଷୟରେ ଜାଣିବା, ଯେଉଁଥିରେ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଭିକ୍ଷା କରାଯାଏ।
ଲେଖକଙ୍କ ପରାମର୍ଶ: ବସୁଧାରା ପ୍ରଦାନ ପରେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ସାମାନ୍ୟ ଅକ୍ଷତ ବା ସିନ୍ଦୂର ଲଗାଇ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତୁ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ପୂଜାର ଫଳ ସ୍ଥାୟୀ ହୋଇଥାଏ।