ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ । ପ୍ରଭୁ ମହାଦେବଙ୍କ ଆରାଧନା ପାଇଁ ଶିବ ପୁରାଣ ଓ ସ୍ତୋତ୍ର ରତ୍ନାବଳୀରୁ କିଛି ଅତି ଲୋକପ୍ରିୟ ଶ୍ଳୋକ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା ବିଧି ଏଠାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି।
ଶିବ ପୂଜା ସଂକଳ୍ପ ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତି
କୌଣସି ପୂଜା ପୂର୍ବରୁ ସଂକଳ୍ପ କରିବା ଦ୍ୱାରା ତାର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତି ହୋଇଥାଏ ।
ଶୁଦ୍ଧି: ସ୍ନାନ ସାରି ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରନ୍ତୁ ।
ଆଚମନ: ତିନିଥର ଜଳ ପାନ କରି ହାତ ଧୋଇ ଦିଅନ୍ତୁ ।
ସଂକଳ୍ପ: ହାତରେ ଅଳ୍ପ ଜଳ, ଅକ୍ଷତ (ଅଗୁଆ ଚାଉଳ) ଓ ଫୁଲ ନେଇ କୁହନ୍ତୁ:
"ମୁଁ (ନିଜ ନାମ) ମୋର ପରିବାରର ସୁଖ, ଶାନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ କ୍ଷୟ ପାଇଁ ମହାଦେବଙ୍କ ପୂଜା କରୁଅଛି ।"
ଶିବ ଧ୍ୟାନ ଶ୍ଳୋକ
ପୂଜା ଆରମ୍ଭରେ ଶିବଙ୍କ ସ୍ୱରୂପକୁ ମନେ ମନେ ଚିନ୍ତା କରି ଏହି ଶ୍ଳୋକଟି ପାଠ କରନ୍ତୁ:
ଧ୍ୟାୟେନ୍ନିତ୍ୟଂ ମହେଶଂ ରଜତଗିରିନିଭଂ ଚାରୁଚନ୍ଦ୍ରାବତଂସଂ |
ରତ୍ନାକଳ୍ପୋଜ୍ଜ୍ୱଳାଙ୍ଗଂ ପରଶୁମୃଗବରାଭୀତିହସ୍ତଂ ପ୍ରସନ୍ନମ୍ ||
ଅର୍ଥ: ଯିଏ ରୌପ୍ୟ ପର୍ବତ (କୈଳାସ) ସଦୃଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଯାହାଙ୍କ ମଥାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି, ଯିଏ ନିଜ ହସ୍ତରେ ପରଶୁ ଓ ମୃଗ ଧାରଣ କରି ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେହି ପ୍ରସନ୍ନ ବଦନ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୁଁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛି।
ଲୋକପ୍ରିୟ ଶିବ ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ଶ୍ଳୋକ (ଅର୍ଥ ସହିତ)
୧. ମହାମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମନ୍ତ୍ର
ଏହା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନ୍ତ୍ର ।
ଓଁ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକଂ ୟଜାମହେ ସୁଗନ୍ଧିଂ ପୁଷ୍ଟିବର୍ଦ୍ଧନମ୍ |
ଉର୍ବାରୁକମିବ ବନ୍ଧନାନ୍ ମୃତ୍ୟୋର୍ମୁକ୍ଷୀୟ ମାମୃତାତ୍ ||
ଅର୍ଥ: ଆମେ ସେହି ତିନି ନୟନ ବିଶିଷ୍ଟ ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ପୁଷ୍ଟି ପ୍ରଦାନକାରୀ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛୁ । କାକୁଡ଼ି ଯେପରି ପାଚିବା ପରେ ନିଜ ଲତାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ସେହିପରି ପ୍ରଭୁ ଆମକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ କିନ୍ତୁ ଅମୃତ (ମୋକ୍ଷ) ରୁ ନୁହେଁ।
୨. ଶିବ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ସ୍ତୋତ୍ର (ପ୍ରଥମ ଶ୍ଳୋକ)
ନାଗେନ୍ଦ୍ରହାରାୟ ତ୍ରିଲୋଚନାୟ ଭସ୍ମାଙ୍ଗରାଗାୟ ମହେଶ୍ୱରାୟ |
ନିତ୍ୟାୟ ଶୁଦ୍ଧାୟ ଦିଗମ୍ବରାୟ ତସ୍ମୈ ନକାରାୟ ନମଃ ଶିବାୟ ||
ଅର୍ଥ: ଯାହାଙ୍କ ହାର ସର୍ପରାଜ ବାସୁକୀ, ଯିଏ ତ୍ରିନୟନୀ, ଯାହାଙ୍କ ଶରୀର ଭସ୍ମରେ ବିଲେପିତ, ସେହି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦିଗମ୍ବର ଶିବଙ୍କୁ (ନ-ଅକ୍ଷର ସ୍ୱରୂପ) ପ୍ରଣାମ ।
୩. ବିଲ୍ୱାଷ୍ଟକମ୍ (ବେଲପତ୍ର ଅର୍ପଣ ସମୟରେ)
ତ୍ରିଦଳଂ ତ୍ରିଗୁଣାକାରଂ ତ୍ରିନେତ୍ରଂ ଚ ତ୍ରୟାୟୁଧମ୍ |
ତ୍ରିଜନ୍ମପାପସଂହାରଂ ଏକବିଲ୍ୱଂ ଶିବାର୍ପଣମ୍ ||
ଅର୍ଥ: ତିନୋଟି ପତ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ, ସତ୍ୱ-ରଜ-ତମ ଗୁଣର ପ୍ରତୀକ ଏବଂ ତିନି ଜନ୍ମର ପାପ ବିନାଶକାରୀ ଏହି ବେଲପତ୍ର ମୁଁ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛି ।
୪. ଶିବ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର (ସବୁଠୁ ସରଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ)
"ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ"
ଅର୍ଥ: ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ। ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଅକ୍ଷର (ନ, ମ, ଶି, ବା, ଯ) ସୃଷ୍ଟିର ପାଞ୍ଚଟି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ।
୫. ରୁଦ୍ର ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର (ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ)
"ଓଁ ତପୁରୁଷାୟ ବିଦ୍ମହେ ମହାଦେବାୟ ଧୀମହି |
ତନ୍ନୋ ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରଚୋଦୟାତ୍ ||"
ଅର୍ଥ: ସେହି ପରମ ପୁରୁଷ ମହାଦେବଙ୍କୁ ମୁଁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛି, ସେହି ରୁଦ୍ର ଆମର ବୁଦ୍ଧିକୁ ସତ୍ ପଥରେ ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତୁ।
୬. ଦ୍ୱାଦଶ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ସ୍ମରଣମ୍ (ପୂଣ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ)
"ସୌରାଷ୍ଟ୍ରେ ସୋମନାଥଞ୍ଚ ଶ୍ରୀଶୈଳେ ମଲ୍ଲିକାର୍ଜୁନମ୍ |
ଉଜ୍ଜୟିନ୍ୟାଂ ମହାକାଳମୋଙ୍କାରମମଳେଶ୍ୱରମ୍ ||"
ଅର୍ଥ: ସୋମନାଥଙ୍କ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବାରଟି ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ସାତ ଜନ୍ମର ପାପ ଧୋଇଯାଏ।
୭. ଶିବ ଶାନ୍ତି ମନ୍ତ୍ର (ମାନସିକ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ)
"ଓଁ ନମୋ ଭଗବତେ ରୁଦ୍ରାୟ"
ଅର୍ଥ: ଭଗବାନ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର। ଏହା ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତା ଦୂର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
୮.ବିଲ୍ୱାଷ୍ଟକମ୍ (ବେଲପତ୍ର ଅର୍ପଣ ଶ୍ଳୋକ)
"ଦର୍ଶନଂ ବିଲ୍ୱବୃକ୍ଷସ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶନଂ ପାପନାଶନମ୍ |
ଅଘୋରପାପସଂହାରଂ ଏକବିଲ୍ୱଂ ଶିବାର୍ପଣମ୍ ||"
ଅର୍ଥ: ବିଲ୍ୱ ଗଛର ଦର୍ଶନ ଓ ସ୍ପର୍ଶ ପାପ ନାଶ କରେ, ମୁଁ ଏହି ବେଲପତ୍ର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛି।
୯. କର୍ପୂର ଗୌରମ୍ (ଆରତି ମନ୍ତ୍ର)
"କର୍ପୂରଗୌରଂ କରୁଣାବତାରଂ ସଂସାରସାରଂ ଭୁଜଗେନ୍ଦ୍ରହାରମ୍ | ସଦାବସନ୍ତଂ ହୃଦୟାରବିନ୍ଦେ ଭବଂ ଭବାନୀ ସହିତଂ ନମାମି ||"
ଅର୍ଥ: ଯିଏ କର୍ପୂର ପରି ଗୋରା, ଯିଏ କରୁଣାର ଅବତାର, ମୁଁ ମାତା ପାର୍ବତୀ ଓ ଶିବଙ୍କୁ ମୋ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି।
୧୦.ଶିବ ମାନସ ପୂଜା (ମାନସିକ ପୂଜା)
"ଆତ୍ମା ତ୍ୱଂ ଗିରିଜା ମତିଃ ସହଚରାଃ ପ୍ରାଣାଃ ଶରୀରଂ ଗୃହଂ |
ପୂଜା ତେ ବିଷୟୋପଭୋଗରଚନା ନିଦ୍ରା ସମାଧିସ୍ଥିତିଃ ||"
ଅର୍ଥ: ହେ ଶିବ! ମୋର ଆତ୍ମା ହିଁ ତୁମେ, ମୋର ବୁଦ୍ଧି ହେଉଛନ୍ତି ପାର୍ବତୀ, ମୋର ପ୍ରାଣ ହେଉଛନ୍ତି ତୁମର ଗଣ। ମୋର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମର ପୂଜା ସଦୃଶ ହେଉ।
୧୧- କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା ମନ୍ତ୍ର
"କରଚରଣ କୃତଂ ବାକ୍କାୟଜଂ କର୍ମଜଂ ବା |
ଶ୍ରବଣନୟନଜଂ ବା ମାନସଂ ବାପରାଧଂ ||
ବିହିତମବିହିତଂ ବା ସର୍ବମେତତ୍କ୍ଷମସ୍ୱ |
ଜୟ ଜୟ କରୁଣାବ୍ଧେ ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଶମ୍ଭୋ ||"
ଅର୍ଥ: ହାତ, ପାଦ, ବାଣୀ, ଶରୀର କିମ୍ବା ମନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଯେଉଁ ଅପରାଧ କରିଛି, ହେ ଦୟାଳୁ ଶିବ! ସେ ସବୁକୁ କ୍ଷମା କରିଦିଅ।
ଶିବ ପୂଜାର ସରଳ ସୋପାନ (Step-by-Step)
୧. ଜଳାଭିଷେକ: "ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ" କହି ଶିବଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ କିମ୍ବା ଗଙ୍ଗାଜଳ ଢାଳନ୍ତୁ ।
୨. ପଞ୍ଚାମୃତ ସ୍ନାନ: କ୍ଷୀର, ଦହି, ଘିଅ, ମହୁ ଓ ଚିନିରେ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତୁ । ଏହାପରେ ପୁଣି ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ଧୋଇ ଦିଅନ୍ତୁ ।
୩. ବସ୍ତ୍ର ଓ ପଇତା: ମହାଦେବଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଧଳା ସୂତା ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ ।
୪. ଚନ୍ଦନ ଓ ଭସ୍ମ: ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ଧଳା ଚନ୍ଦନ କିମ୍ବା ବିଭୂତି (ଭସ୍ମ) ଲଗାନ୍ତୁ ।
୫. ବେଲପତ୍ର ଓ ଫୁଲ: ଅନ୍ତତଃ ଗୋଟିଏ ବିଲ୍ୱପତ୍ର (ଓଲଟା କରି) ଏବଂ ମନ୍ଦାର କିମ୍ବା ଦୁଦୁରା ଫୁଲ ଚଢ଼ାନ୍ତୁ ।
୬. ଧୂପ ଓ ଦୀପ: ଅଗରବତୀ ଏବଂ ଘିଅ ଦୀପ ଦେଖାନ୍ତୁ ।
୭. ନୈବେଦ୍ୟ: ଫଳ, ମିଠା କିମ୍ବା କ୍ଷୀରି ଭୋଗ ଲଗାନ୍ତୁ ।
୮. ଆରତି: ଶେଷରେ କର୍ପୂର ଆରତି କରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତୁ ।
ଶାନ୍ତି ପାଠ
ପୂଜା ଶେଷରେ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତୁ:
ଅପରାଧସହସ୍ରାଣି କ୍ରିୟନ୍ତେଽହର୍ନିଶଂ ମୟା |
ଦାସୋଽୟମିତି ମାଂ ମତ୍ୱା କ୍ଷମସ୍ୱ ପରମେଶ୍ୱର ||
ମୁଁ ଜଣେ ସାଧାରଣ ମଣିଷ, ଦିନରାତି ଜାଣି ଅଜାଣତରେ ଅନେକ ଭୁଲ କରୁଛି, ମତେ ତୁମର ଦାସ ଭାବି କ୍ଷମା କରିଦିଅ ପ୍ରଭୁ ।
ପୂଜା କରିବାର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିଧି:
୧. ସକାଳୁ ସ୍ନାନ କରି ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧନ୍ତୁ ।
୨. ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ପ୍ରଥମେ ଜଳ ଓ ପରେ କ୍ଷୀର ଅଭିଷେକ କରନ୍ତୁ ।
୩. ଧଳା ଚନ୍ଦନର ତିଳକ ଲଗାନ୍ତୁ ।
୪. ଅକ୍ଷତ, ବେଲପତ୍ର ଓ ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଚଢ଼ାନ୍ତୁ ।
୫. ଉପରୋକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏ କିମ୍ବା ସବୁ ପାଠ କରନ୍ତୁ ।
୬. ଶେଷରେ ଘିଅ ଦୀପ ଓ କର୍ପୂରରେ ଆରତି କରନ୍ତୁ ।