୬: ମାତୃ ପୂଜା ଓ ଷୋଡ଼ଶ ମାତୃକା ଆବାହନ - ଶକ୍ତି ଓ ସନ୍ତାନର ସମ୍ପର୍କ
ସନାତନ କର୍ମକାଣ୍ଡ ପଦ୍ଧତିରେ ଗଣେଶ ପୂଜା ଓ ଜଗନ୍ନାଥ ସ୍ମରଣ ପରେ 'ମାତୃ ପୂଜା' ବା 'ଷୋଡ଼ଶ ମାତୃକା' ପୂଜନର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ଯେପରି ଜଣେ ଶିଶୁ ପାଇଁ ତାର ମା' ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ରକ୍ଷାକବଚ, ଠିକ୍ ସେହିପରି ଯେକୌଣସି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ (ଯଥା: ବ୍ରତଘର, ବିବାହ ବା ଗୃହ ପ୍ରବେଶ) ପୂର୍ବରୁ ୧୬ ଜଣ ଦେବୀ ବା ମାତୃଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଆବାହନ କରାଯାଏ।
ଏହି ପୋଷ୍ଟରେ ଆମେ ଜାଣିବା ଷୋଡ଼ଶ ମାତୃକା କିଏ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ କିଭଳି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରାଯାଏ।
୧. ଷୋଡ଼ଶ ମାତୃକା କିଏ?
ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଷୋଡ଼ଶ ମାତୃକା ହେଉଛନ୍ତି ସେହି ଶକ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ଆମର ଜୀବନକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ହେଲେ:
୧. ଗୌରୀ,
୨. ପଦ୍ମା,
୩. ଶଚୀ,
୪. ମେଧା,
୫. ସାବିତ୍ରୀ,
୬. ବିଜୟା,
୭. ଜୟା,
୮. ଦେବସେନା,
୯. ସ୍ୱଧା,
୧୦. ସ୍ୱାହା,
୧୧. ମାତରଃ,
୧୨. ଲୋକମାତରଃ,
୧୩. ଶାନ୍ତି,
୧୪. ପୁଷ୍ଟି,
୧୫. ଧୃତି,
୧୬. କୁଳଦେବତା
୨. ମାତୃ ପୂଜାର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବିଧି
ପୂଜା ସମୟରେ ଏକ ସୁସଜ୍ଜିତ ପୀଠରେ (ସାଧାରଣତଃ ଅରୁଆ ଚାଉଳର ୧୬ଟି ପୁଞ୍ଜି କରି) ଏହି ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ପାଠକମାନେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ସ୍ତୋତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ।
ବିକଳ୍ପ-୧: ମୁଖ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ସ୍ତୋତ୍ର (The Main Invocation)
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରଟି ସମସ୍ତ ମାତୃକାଙ୍କୁ ଏକତ୍ର ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ।
ଗୌରୀ ପଦ୍ମା ଶଚୀ ମେଧା ସାବିତ୍ରୀ ବିଜୟା ଜୟା ।
ଦେବସେନା ସ୍ୱଧା ସ୍ୱାହା ମାତରୋ ଲୋକମାତରଃ ।।
ଶାନ୍ତିଃ ପୁଷ୍ଟିସ୍ତଥା ତୁଷ୍ଟିରାତ୍ମନଃ କୁଳଦେବତାଃ ।
ଗଣେଶେନାଧିକା ହ୍ୟେତା ବୃଦ୍ଧୌ ପୂଜ୍ୟାଶ୍ଚ ଷୋଡ଼ଶ ।।
ଅର୍ଥ: ଗୌରୀଙ୍କ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କୁଳଦେବତାଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ୧୬ ଜଣ ମାତୃକା ଶ୍ରୀଗଣେଶଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ (ବୃଦ୍ଧି କର୍ମରେ) ପୂଜା ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ। ସେମାନେ ଆମର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସଫଳ କରନ୍ତୁ।
ବିକଳ୍ପ-୨: ଦେବୀ ସ୍ତୁତି (The Divine Glory)
ଯଦି ଆପଣ ମା'ଙ୍କର ଶକ୍ତି ରୂପକୁ ଅଧିକ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ପୂଜା ସମୟରେ ଏହି ପ୍ରାମାଣିକ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରନ୍ତୁ:
ସର୍ବମଙ୍ଗଳ ମାଙ୍ଗଲ୍ୟେ ଶିବେ ସର୍ବାର୍ଥ ସାଧିକେ ।
ଶରଣ୍ୟେ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେ ଗୌରୀ ନାରାୟଣୀ ନମୋଽସ୍ତୁତେ ।।
ଅର୍ଥ: ହେ ମା' ଗୌରୀ! ଆପଣ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ମୂଳ କାରଣ ଏବଂ ଶୁଭ ପ୍ରଦାନକାରୀ। ଆପଣ ସବୁ ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରନ୍ତି। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣାପନ୍ନ ହେଉଛି, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।
୩. ମାତୃକାଙ୍କ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପ୍ରଭାବ
ପୂଜା ପଦ୍ଧତିରେ ପ୍ରତିଟି ମାତୃକାଙ୍କର ଏକ ବିଶେଷ ଅର୍ଥ ରହିଛି:
ମେଧା: ସ୍ମୃତି ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।
ଶାନ୍ତି: କର୍ମରେ ଶାନ୍ତି ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ରଖନ୍ତି।
ଧୃତି: ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ମନୋବଳ ଦୃଢ଼ କରନ୍ତି।
କୁଳଦେବତା: ନିଜର ବଂଶ ପରମ୍ପରାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖନ୍ତି।
୪. ପାଠକଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ଟିପ୍ପଣୀ
ବ୍ଲଗ୍ ପାଠକମାନଙ୍କୁ ଜଣାଇଦେବା ଉଚିତ୍ ଯେ, ଯେତେବେଳେ ବି ଆମେ ମାତୃ ପୂଜା କରୁ, ଆମେ ପ୍ରକୃତରେ ନିଜ ଭିତରେ ଥିବା ସକାରାତ୍ମକ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁ। ପୂଜା ପରେ ସ୍ତ୍ରୀ-ମାତୃ ଜାତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ହିଁ ମାତୃ ପୂଜାର ପ୍ରକୃତ ଫଳ।
ଉପସଂହାର
ଆଜିର ପୋଷ୍ଟରେ ଆମେ ଶିଖିଲେ କିଭଳି ଷୋଡ଼ଶ ମାତୃକାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ବିନା କୌଣସି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରେ ନାହିଁ। ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପୂଜା କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଶୁଭଫଳ ମିଳିଥାଏ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୋଷ୍ଟ (Post-7): ଆମେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୋଷ୍ଟରେ "ବସୁଧାରା ବିଧି" ବିଷୟରେ ଜାଣିବା, ଯେଉଁଥିରେ ଘିଅର ଧାରା ଦ୍ୱାରା ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଏ।
ଲେଖକଙ୍କ ପରାମର୍ଶ: ସୂଚନା ଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସମୟରେ ଶୁଦ୍ଧତା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତୁ। ଯଦି ସଂସ୍କୃତ ପଢ଼ିବାରେ ଅସୁବିଧା ହୁଏ, ତେବେ ଏହାର ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ମା' ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।