ମହା ସରସ୍ୱତୀ ସ୍ତୱମ୍
ଅଶ୍ୱତର ଉୱାଚ ।
ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀମହଂ ଦେୱୀମାରିରାଧୟିଷୁଃ ଶୁଭାମ୍ ।
ସ୍ତୋଷ୍ୟେ ପ୍ରଣମ୍ୟ ଶିରସା ବ୍ରହ୍ମୟୋନିଂ ସରସ୍ୱତୀମ୍ ॥ 1 ॥
ସଦସଦ୍ଦେୱି ୟତ୍କିଂଚିନ୍ମୋକ୍ଷୱଚ୍ଚାର୍ଥୱତ୍ପଦମ୍ ।
ତତ୍ସର୍ୱଂ ତ୍ୱୟ୍ୟସଂୟୋଗଂ ୟୋଗୱଦ୍ଦେୱି ସଂସ୍ଥିତମ୍ ॥ 2 ॥
ତ୍ୱମକ୍ଷରଂ ପରଂ ଦେୱି ୟତ୍ର ସର୍ୱଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ।
ଅକ୍ଷରଂ ପରମଂ ଦେୱି ସଂସ୍ଥିତଂ ପରମାଣୁୱତ୍ ॥ 3 ॥
ଅକ୍ଷରଂ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ୱିଶ୍ୱଂଚୈତତ୍କ୍ଷରାତ୍ମକମ୍ ।
ଦାରୁଣ୍ୟୱସ୍ଥିତୋ ୱହ୍ନିର୍ଭୌମାଶ୍ଚ ପରମାଣୱଃ ॥ 4 ॥
ତଥା ତ୍ୱୟି ସ୍ଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମ ଜଗଚ୍ଚେଦମଶେଷତଃ ।
ॐକାରାକ୍ଷରସଂସ୍ଥାନଂ ୟତ୍ତୁ ଦେୱି ସ୍ଥିରାସ୍ଥିରମ୍ ॥ 5 ॥
ତତ୍ର ମାତ୍ରାତ୍ରୟଂ ସର୍ୱମସ୍ତି ୟଦ୍ଦେୱି ନାସ୍ତି ଚ ।
ତ୍ରୟୋ ଲୋକାସ୍ତ୍ରୟୋ ୱେଦାସ୍ତ୍ରୈୱିଦ୍ୟଂ ପାୱକତ୍ରୟମ୍ ॥ 6 ॥
ତ୍ରୀଣି ଜ୍ୟୋତୀଂଷି ୱର୍ଣାଶ୍ଚ ତ୍ରୟୋ ଧର୍ମାଗମାସ୍ତଥା ।
ତ୍ରୟୋ ଗୁଣାସ୍ତ୍ରୟଃ ଶବ୍ଦସ୍ତ୍ରୟୋ ୱେଦାସ୍ତଥାଶ୍ରମାଃ ॥ 7 ॥
ତ୍ରୟଃ କାଲାସ୍ତଥାୱସ୍ଥାଃ ପିତରୋऽହର୍ନିଶାଦୟଃ ।
ଏତନ୍ମାତ୍ରାତ୍ରୟଂ ଦେୱି ତୱ ରୂପଂ ସରସ୍ୱତି ॥ 8 ॥
ୱିଭିନ୍ନଦର୍ଶିନାମାଦ୍ୟା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ହି ସନାତନାଃ ।
ସୋମସଂସ୍ଥା ହୱିଃ ସଂସ୍ଥାଃ ପାକସଂସ୍ଥାଶ୍ଚ ସପ୍ତ ୟାଃ ॥ 9 ॥
ତାସ୍ତ୍ୱଦୁଚ୍ଚାରଣାଦ୍ଦେୱି କ୍ରିୟଂତେ ବ୍ରହ୍ମୱାଦିଭିଃ ।
ଅନିର୍ଦେଶ୍ୟଂ ତଥା ଚାନ୍ୟଦର୍ଧମାତ୍ରାନ୍ୱିତଂ ପରମ୍ ॥ 10 ॥
ଅୱିକାର୍ୟକ୍ଷୟଂ ଦିୱ୍ୟଂ ପରିଣାମୱିୱର୍ଜିତମ୍ ।
ତୱୈତତ୍ପରମଂ ରୂପଂ ୟନ୍ନ ଶକ୍ୟଂ ମୟୋଦିତୁମ୍ ॥ 11 ॥
ନ ଚାସ୍ୟେନ ଚ ତଜ୍ଜିହ୍ୱା ତାମ୍ରୋଷ୍ଠାଦିଭିରୁଚ୍ୟତେ ।
ଇଂଦ୍ରୋऽପି ୱସୱୋ ବ୍ରହ୍ମା ଚଂଦ୍ରାର୍କୌ ଜ୍ୟୋତିରେୱ ଚ ॥ 12 ॥
ୱିଶ୍ୱାୱାସଂ ୱିଶ୍ୱରୂପଂ ୱିଶ୍ୱେଶଂ ପରମେଶ୍ୱରମ୍ ।
ସାଂଖ୍ୟୱେଦାଂତୱାଦୋକ୍ତଂ ବହୁଶାଖାସ୍ଥିରୀକୃତମ୍ ॥ 13 ॥
ଅନାଦିମଧ୍ୟନିଧନଂ ସଦସନ୍ନ ସଦେୱ ୟତ୍ ।
ଏକଂତ୍ୱନେକଂ ନାପ୍ୟେକଂ ଭୱଭେଦସମାଶ୍ରିତମ୍ ॥ 14 ॥
ଅନାଖ୍ୟଂ ଷଡ୍ଗୁଣାଖ୍ୟଂଚ ୱର୍ଗାଖ୍ୟଂ ତ୍ରିଗୁଣାଶ୍ରୟମ୍ ।
ନାନାଶକ୍ତିମତାମେକଂ ଶକ୍ତିୱୈଭୱିକଂ ପରମ୍ ॥ 15 ॥
ସୁଖାସୁଖଂ ମହାସୌଖ୍ୟରୂପଂ ତ୍ୱୟି ୱିଭାୱ୍ୟତେ ।
ଏୱଂ ଦେୱି ତ୍ୱୟା ୱ୍ୟାପ୍ତଂ ସକଲଂ ନିଷ୍କଲଂଚ ୟତ୍ ।
ଅଦ୍ୱୈତାୱସ୍ଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମ ୟଚ୍ଚ ଦ୍ୱୈତେ ୱ୍ୟୱସ୍ଥିତମ୍ ॥ 16 ॥
ୟେऽର୍ଥା ନିତ୍ୟା ୟେ ୱିନଶ୍ୟଂତି ଚାନ୍ୟେ
ୟେ ୱା ସ୍ଥୂଲା ୟେ ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମାତିସୂକ୍ଷ୍ମାଃ ।
ୟେ ୱା ଭୂମୌ ୟେऽଂତରୀକ୍ଷେऽନ୍ୟତୋ ୱା
ତେଷାଂ ତେଷାଂ ତ୍ୱତ୍ତ ଏୱୋପଲବ୍ଧିଃ ॥ 17 ॥
ୟଚ୍ଚାମୂର୍ତଂ ୟଚ୍ଚ ମୂର୍ତଂ ସମସ୍ତଂ
ୟଦ୍ୱା ଭୂତେଷ୍ୱେକମେକଂଚ କିଂଚିତ୍ ।
ୟଦ୍ଦିୱ୍ୟସ୍ତି କ୍ଷ୍ମାତଲେ ଖେऽନ୍ୟତୋ ୱା
ତ୍ୱତ୍ସଂବଂଧଂ ତ୍ୱତ୍ସ୍ୱରୈର୍ୱ୍ୟଂଜନୈଶ୍ଚ ॥ 18 ॥
ଇତି ଶ୍ରୀମାର୍କଂଡେୟପୁରାଣେ ତ୍ରୟୋୱିଂଶୋऽଧ୍ୟାୟେ ଅଶ୍ୱତର ପ୍ରୋକ୍ତ ମହାସରସ୍ୱତୀ ସ୍ତୱମ୍
🌸 ମହା ସରସ୍ୱତୀ ସ୍ତୱମ୍: ଜ୍ଞାନ, ବିଜ୍ଞାନ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତିର ଦିବ୍ୟ ମାର୍ଗ 🌸
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣର ୨୩ତମ ଅଧ୍ୟାୟରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଏହି 'ମହା ସରସ୍ୱତୀ ସ୍ତୱମ୍' ଅଶ୍ୱତର ନାଗରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ। ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରରେ ଦେବୀଙ୍କୁ କେବଳ ବିଦ୍ୟାର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଓଁକାର ($Om$), ବ୍ରହ୍ମ ବିଦ୍ୟା ଏବଂ ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟିର ଆଧାର ରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଯେଉଁମାନେ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନା ଖୋଜୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ପାଠ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଫଳଦାୟକ।
ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ଏହାର ପାଠ ବିଧି, ସମୟ ଏବଂ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ:
⏰ ପାଠ କରିବାର ସମୟ (Right Time)
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଗୂଢ଼ ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଜଡ଼ିତ, ତେଣୁ ଏହାର ପାଠ ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ସମୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ:
ବ୍ରାହ୍ମ ମୁହୂର୍ତ୍ତ: ସକାଳ ୪ଟାରୁ ୫:୩୦ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସ୍ତୁତି ପାଠ କଲେ ମସ୍ତିଷ୍କରେ ଜ୍ଞାନର ସଞ୍ଚାର ଅତି ଶୀଘ୍ର ହୋଇଥାଏ।
ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ କାଳ: ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାନ ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ଏହା ପାଠ କରିବା ଶୁଭ।
ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ: ମନର ଏକାଗ୍ରତା ପାଇଁ ସନ୍ଧ୍ୟା ଦୀପ ଜଳାଇବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ପାଠ କରାଯାଇପାରେ।
🪔 ପାଠ କରିବାର ବିଧି (Rituals)
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଇବା ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ରୀତିରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍:
ଶୁଦ୍ଧତା: ପରିଷ୍କାର ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରନ୍ତୁ, କାରଣ ଧଳା ରଙ୍ଗ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରତୀକ।
ଆସନ: କୁଶ ଆସନ କିମ୍ବା ଧଳା କମ୍ବଳ ଆସନ ଉପରେ ବସି ପାଠ କରନ୍ତୁ। ମୁହୂର୍ତ୍ତଟି ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ପୂଜା: ମା’ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗିଅ ଦୀପଟିଏ ଜାଳନ୍ତୁ। ଯଦି ସମ୍ଭବ ହୁଏ, ମା’ଙ୍କୁ ଶ୍ୱେତ ଚନ୍ଦନ ଓ ଧଳା ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ।
ମାନସିକ ସଂକଳ୍ପ: ପାଠ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇ ମିନିଟ୍ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ବସନ୍ତୁ ଏବଂ ନିଜର ଅଜ୍ଞାନତା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ମା’ଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତୁ।
✨ ପାଠ କରିବାର ଫଳାଫଳ (Phalaphala)
"ମହା ସରସ୍ୱତୀ ସ୍ତୱମ୍" କେବଳ ଏକ ସ୍ତୁତି ନୁହେଁ, ଏହା ଜ୍ଞାନର ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉତ୍ସ:
ପରମ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତି: ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରରେ ମା’ଙ୍କୁ 'ଅକ୍ଷରଂ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ' ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହାକୁ ପାଠ କଲେ ବ୍ୟକ୍ତିର ବୁଦ୍ଧି ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୁଏ ଏବଂ କଠିନରୁ କଠିନ ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ବୁଝିହୁଏ।
ଓଁକାର ସିଦ୍ଧି: ଯେଉଁମାନେ ମନ୍ତ୍ର ସାଧନା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଓଁକାରର ମାତ୍ରାଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।
ମାନସିକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତି: ଜୀବନର ସଠିକ୍ ମାର୍ଗ ବାଛିବାରେ ଯେଉଁମାନେ ଅସମର୍ଥ, ସେମାନେ ଏହାକୁ ପାଠ କଲେ ମନ ସ୍ଥିର ହୁଏ ଏବଂ ସଠିକ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର ଶକ୍ତି ମିଳେ।
ବାକ୍ ସିଦ୍ଧି ଓ ସୃଜନଶୀଳତା: ଲେଖକ, ବକ୍ତା ଏବଂ ଗବେଷକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ପାଠ ବରଦାନ ସଦୃଶ। ଏହାଦ୍ୱାରା ବାଣୀରେ ଶୁଦ୍ଧତା ଏବଂ ଗଭୀରତା ଆସିଥାଏ।
ମୋକ୍ଷ ମାର୍ଗ: ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରରେ ମା’ଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷର ଦ୍ୱାର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହା ସଂସାରର ମୋହ ମାୟାରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉନ୍ନତି କରାଇଥାଏ।
⚠️ ବିଶେଷ ଦ୍ରଷ୍ଟବ୍ୟ:
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରର ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଶବ୍ଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଗୂଢ଼ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଠାରେ ସଂସ୍କୃତ ମୂଳ ଶ୍ଳୋକର ଶୁଦ୍ଧତା ଏବଂ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଏହାକୁ ଅବିକଳ ସେହି ଶୈଳୀରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଇଛି।
ଉଚ୍ଚାରଣ ପାଇଁ ସୂଚନା: ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟାକରଣ ଅନୁସାରେ ଏଥିରେ 'ୱ' (Va) ବର୍ଣ୍ଣର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି। ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ସାଧାରଣତଃ ଆମେ ଏହାକୁ 'ବ' (Ba) ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥାଉ (ଯଥା: 'ୱରଦା' ପରିବର୍ତ୍ତେ 'ବରଦା')। ପାଠ କରିବା ସମୟରେ ଆପଣ ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ପାର୍ଥକ୍ୟ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦେଇ, ଭକ୍ତିର ସହ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥକୁ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ। ଶୁଦ୍ଧ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଏକାଗ୍ରତା ହିଁ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରର ପ୍ରଭାବକୁ ଦ୍ୱିଗୁଣିତ କରିଥାଏ।