୨: ଚନ୍ଦନ ଧାରଣ ଏବଂ ବଟୁକା (ବଟୁ) ପୂଜନ

      ଶରୀର ଶୁଦ୍ଧି ପରେ ପୂଜାକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ନିଜ କପାଳରେ ତିଳକ ଧାରଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ। ଏହା ମନକୁ ଶୀତଳ ରଖିବା ସହ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଏକାଗ୍ରତା ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହା ପରେ ପୂଜା ସ୍ଥଳର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବଟୁ ପୂଜା କରାଯାଏ।

୧. ଚନ୍ଦନ ବା ତିଳକ ଧାରଣ (Apply Tilak)

ଚନ୍ଦନ ହେଉଛି ପବିତ୍ରତା ଓ ସାତ୍ତ୍ୱିକତାର ପ୍ରତୀକ। କପାଳର ଦୁଇ ଭ୍ରୂଲତା ମଝିରେ (ଆଜ୍ଞା ଚକ୍ର) ତିଳକ ଲଗାଇବା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଶକ୍ତି ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ।

• କିଭଳି ଲଗାଇବେ: ନିଜର ଅନାମିକା ଆଙ୍ଗୁଠି (Ring finger) ସାହାଯ୍ୟରେ ଚନ୍ଦନ ବା ସିନ୍ଦୂର ଘଷି ନିମ୍ନଲିଖିତ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି କପାଳରେ ଲଗାନ୍ତୁ।

ମନ୍ତ୍ର:

ଓଁ ବନ୍ଦେ ଚନ୍ଦନଂ ପୂଣ୍ୟଂ ପବିତ୍ରଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଆପଦାଂ ହରତେ ନିତ୍ୟଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତିଷ୍ଠତୁ ସର୍ବଦା ।।

(ଅର୍ଥ: ମୁଁ ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ପବିତ୍ର ଚନ୍ଦନକୁ ବନ୍ଦନା କରୁଛି, ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ। ଏହା ସମସ୍ତ ବିପଦ ଦୂର କରୁ ଏବଂ ମୋ ଶରୀରେ ସର୍ବଦା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବାସ କରନ୍ତୁ।)

---

୨. ବଟୁକା (ବଟୁ) ପୂଜନ (Worshipping Batuka/Kshetrapala)

ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ଯେକୌଣସି ପୂଜା ସ୍ଥଳରେ ଜଣେ ରକ୍ଷକ ଦେବତା ବା କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ରୁହନ୍ତି। ଓଡ଼ିଶାର କର୍ମକାଣ୍ଡରେ 'ବଟୁ' ବା 'ବଟୁକା ଭୈରବ'ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପୂଜାରେ କୌଣସି ଅନିଷ୍ଟକାରୀ ଶକ୍ତି ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ନାହିଁ।

• ବିଧି: ପୂଜା ସ୍ଥାନର ଏକ କୋଣରେ (ସାଧାରଣତଃ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ କୋଣରେ) ଚନ୍ଦନ, ଫୁଲ ଓ ଅକ୍ଷତ (ଅରୁଆ ଚାଉଳ) ଦେଇ ବଟୁକାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତୁ।

ମନ୍ତ୍ର:

ଓଁ ବଟୁକାୟ ନମଃ । ଓଁ କ୍ଷେତ୍ରପାଳାୟ ନମଃ ।

(ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତୁ କି ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଏହି ପୂଜାସ୍ଥଳୀକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖନ୍ତୁ ଏବଂ ମୋର ପୂଜାକୁ ସଫଳ କରନ୍ତୁ।)

---

୩. ପୂଜା ପାଇଁ କିଛି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଟିପ୍ପଣୀ:

• ତିଳକର ପ୍ରକାର: ବିଷ୍ଣୁ ପୂଜା ପାଇଁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର (ଠିଆ ତିଳକ) ଏବଂ ଶିବ ପୂଜା ପାଇଁ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର (ଆଡ଼ବାଗରେ ତିନିଟି ଗାର) ଲଗାଯାଏ।

• ଭୂମି ଶୁଦ୍ଧି: ବଟୁ ପୂଜା ସମୟରେ ପୂଜା ହେଉଥିବା ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରାଯାଏ।