ସରସ୍ୱତୀ ସ୍ତୱମ୍
ୟାଜ୍ଞୱଲ୍କ୍ୟକୃତ ସରସ୍ୱତୀ ସ୍ତୱମ୍
ୟାଜ୍ଞୱଲ୍କ୍ୟ ଉୱାଚ
କୃପାଂ କୁରୁ ଜଗନ୍ମାତର୍-ମାମେୱଂ ହତତେଜସମ୍ ।
ଗୁରୁଶାପାତ୍ ସ୍ମୃତିଭ୍ରଷ୍ଟଂ ୱିଦ୍ୟାହୀନଂ ଚ ଦୁଃଖିତମ୍ ॥ 1 ॥
ଜ୍ଞାନଂ ଦେହି ସ୍ମୃତିଂ ୱିଦ୍ୟାଂ ଶକ୍ତିଂ ଶିଷ୍ୟ ପ୍ରବୋଧିନୀମ୍ ।
ଗ୍ରଂଥକର୍ତୃତ୍ୱ ଶକ୍ତିଂ ଚ ସୁଶିଷ୍ୟଂ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ॥ 2 ॥
ପ୍ରତିଭାଂ ସତ୍ସଭାୟାଂ ଚ ୱିଚାରକ୍ଷମତାଂ ଶୁଭାମ୍ ।
ଲୁପ୍ତଂ ସର୍ୱଂ ଦୈୱ ୟୋଗା-ନ୍ନୱୀଭୂତଂ ପୁନଃ କୁରୁ ॥ 3 ॥
ୟଥାଂକୁରଂ ଭସ୍ମନି ଚ କରୋତି ଦେୱତା ପୁନଃ ।
ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପା ପରମା ଜ୍ୟୋତୀରୂପା ସନାତନୀ ॥ 4 ॥
ସର୍ୱୱିଦ୍ୟାଧିଦେୱୀ ୟା ତସ୍ୟୈ ୱାଣ୍ୟୈ ନମୋ ନମଃ ।
ୱିସର୍ଗ ବିଂଦୁମାତ୍ରାସୁ ୟଦଧିଷ୍ଠାନମେୱଚ ॥ 5 ॥
ତଦଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ୟା ଦେୱୀ ତସ୍ୟୈ ୱାଣ୍ୟୈ ନମୋ ନମଃ ।
ୱ୍ୟାଖ୍ୟାସ୍ୱରୂପା ସା ଦେୱୀ ୱ୍ୟାଖ୍ୟାଧିଷ୍ଠାତୃରୂପିଣୀ ॥ 6 ॥
ୟୟା ୱିନା ପ୍ରସଂଖ୍ୟାୱାନ୍ ସଂଖ୍ୟାଂ କର୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ୟତେ ।
କାଲସଂଖ୍ୟା ସ୍ୱରୂପା ୟା ତସ୍ୟୈ ଦେୱ୍ୟୈ ନମୋ ନମଃ ॥ 7 ॥
ଭ୍ରମ ସିଦ୍ଧାଂତରୂପା ୟା ତସ୍ୟୈ ଦେୱ୍ୟୈ ନମୋ ନମଃ ।
ସ୍ମୃତିଶକ୍ତି ଜ୍ଞାନଶକ୍ତି ବୁଦ୍ଧିଶକ୍ତି ସ୍ୱରୂପିଣୀ ॥ 8 ॥
ପ୍ରତିଭାକଲ୍ପନାଶକ୍ତିର୍-ୟା ଚ ତସ୍ୟୈ ନମୋନମଃ ।
ସନତ୍କୁମାରୋ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଜ୍ଞାନଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ୟତ୍ର ୱୈ ॥ 9 ॥
ବଭୂୱ ମୂକୱତ୍ସୋସ୍ପି ସିଦ୍ଧାଂତଂ କର୍ତୁ ମକ୍ଷମଃ ।
ତଦାଷ୍ଜଗାମ ଭଗୱା-ନାତ୍ମା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଈଶ୍ୱରଃ ॥ 10 ॥
ଉୱାଚ ସ ଚ ତାଂ ସ୍ତୌହି ୱାଣୀ ମିଷ୍ଟାଂ ପ୍ରଜାପତେ ।
ସ ଚ ତୁଷ୍ଟାୱ ତାଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚାଜ୍ଞୟା ପରମାତ୍ମନଃ ॥ 11 ॥
ଚକାର ତତ୍ପ୍ରସାଦେନ ତଦା ସିଦ୍ଧାଂତ ମୁତ୍ତମମ୍ ।
ୟଦାପ୍ୟନଂତଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଜ୍ଞାନମେକଂ ୱସୁଂଧରା ॥ 12 ॥
ବଭୂୱ ମୂକୱତ୍ସୋସ୍ପି ସିଦ୍ଧାଂତଂ କର୍ତୁ ମକ୍ଷମଃ ।
ତଦା ତାଂ ଚ ସ ତୁଷ୍ଟାୱ ସଂତ୍ରସ୍ତଃ କଶ୍ୟପାଜ୍ଞୟା ॥ 13 ॥
ତତ ଶ୍ଚକାର ସିଦ୍ଧାଂତଂ ନିର୍ମଲଂ ଭ୍ରମ ଭଂଜନମ୍ ।
ୱ୍ୟାସଃ ପୁରାଣସୂତ୍ରଂ ଚ ପପ୍ରଚ୍ଛ ୱାଲ୍ମୀକିଂ ୟଦା ॥ 14 ॥
ମୌନୀଭୂତ ଶ୍ଚ ସସ୍ମାର ତାମେୱ ଜଗଦଂବିକାମ୍ ।
ତଦା ଚକାର ସିଦ୍ଧାଂତଂ ତଦ୍ୱରେଣ ମୁନୀଶ୍ୱରଃ ॥ 15 ॥
ସଂପ୍ରାପ୍ୟ ନିର୍ମଲଂ ଜ୍ଞାନଂ ଭ୍ରମାଂଧ୍ୟ ଧ୍ୱଂସଦୀପକମ୍ ।
ପୁରାଣସୂତ୍ରଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ଚ ୱ୍ୟାସଃ କୃଷ୍ଣକଲୋଦ୍ଭୱଃ ॥ 16 ॥
ତାଂ ଶିୱାଂ ୱେଦ ଦଧ୍ୟୌ ଚ ଶତୱର୍ଷଂ ଚ ପୁଷ୍କରେ ।
ତଦା ତ୍ୱତ୍ତୋ ୱରଂ ପ୍ରାପ୍ୟ ସତ୍କୱୀଂଦ୍ରୋ ବଭୂୱ ହ ॥ 17 ॥
ତଦା ୱେଦୱିଭାଗଂ ଚ ପୁରାଣଂ ଚ ଚକାର ସଃ ।
ୟଦା ମହେଂଦ୍ରଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନଂ ସଦାଶିୱମ୍ ॥ 18 ॥
କ୍ଷଣଂ ତାମେୱ ସଂଚିଂତ୍ୟ ତସ୍ମୈ ଜ୍ଞାନଂ ଦଦୌ ୱିଭୁଃ ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ ଶବ୍ଦଶାସ୍ତ୍ରଂ ଚ ମହେଂଦ୍ର ଶ୍ଚ ବୃହସ୍ପତିମ୍ ॥ 19 ॥
ଦିୱ୍ୟ ୱର୍ଷ ସହସ୍ରଂ ଚ ସ ତ୍ୱାଂ ଦଧ୍ୟୌ ଚ ପୁଷ୍କରେ ।
ତଦା ତ୍ୱତ୍ତୋ ୱରଂ ପ୍ରାପ୍ୟ ଦିୱ୍ୟୱର୍ଷସହସ୍ରକମ୍ ॥ 20 ॥
ଉୱାଚ ଶବ୍ଦ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଚ ତଦର୍ଥଂ ଚ ସୁରେଶ୍ୱରମ୍ ।
ଅଧ୍ୟାପିତାଶ୍ଚ ୟେ ଶିଷ୍ୟା ୟୈରଧୀତଂ ମୁନୀଶ୍ୱରୈଃ ॥ 21 ॥
ତେ ଚ ତାଂ ପରିସଂଚିତ୍ୟ ପ୍ରୱର୍ତଂତେ ସୁରେଶ୍ୱରୀମ୍ ।
ତ୍ୱଂ ସଂସ୍ତୁତା ପୂଜିତା ଚ ମୁନୀଂଦ୍ରୈ ର୍ମନୁ ମାନୱୈଃ ॥ 22 ॥
ଦୈତ୍ୟେଂଦ୍ରୈ ଶ୍ଚ ସୁରୈଶ୍ଚାପି ବ୍ରହ୍ମ ୱିଷ୍ଣୁଶିୱାଦିଭିଃ ।
ଜଡୀଭୂତ ସ୍ସହସ୍ରାସ୍ୟଃ ପଂଚୱକ୍ତ୍ର ଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ ॥ 23 ॥
ୟାଂ ସ୍ତୋତୁଂ କି ମହଂ ସ୍ତୌମି ତାମେକାସ୍ୟେନ ମାନୱଃ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ୟାଜ୍ଞୱଲ୍କ୍ୟ ଶ୍ଚ ଭକ୍ତିନମ୍ରାତ୍ମ କଂଧରଃ ॥ 24 ॥
ପ୍ରଣନାମ ନିରାହାରୋ ରୁରୋଦ ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ।
ଜ୍ୟୋତୀରୂପା ମହାମାୟା ତେନ ଦୃଷ୍ଟା7ପ୍ୟୁୱାଚ ତମ୍ ॥ 25 ॥
ସୁକୱୀଂଦ୍ରୋ ଭୱେତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ୱୈକୁଂଠଂ ଚ ଜଗାମ ହ ।
ୟାଜ୍ଞୱଲ୍କ୍ୟ କୃତଂ ୱାଣୀ ସ୍ତୋତ୍ରମେତତ୍ତୁ ୟଃ ପଠେତ୍ ॥ 26 ॥
ସ କୱୀଂଦ୍ରୋ ମହାୱାଗ୍ମୀ ବୃହସ୍ପତିସମୋ ଭୱେତ୍ ।
ମହା ମୂର୍ଖଶ୍ଚ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍-ୱର୍ଷମେକଂ ୟଦା ପଠେତ୍ ।
ସ ପଂଡିତଶ୍ଚ ମେଧାୱୀ ସୁକୱୀଂଦ୍ରୋ ଭୱେଦ୍ଧ୍ରୁୱମ୍ ॥ 27 ॥
ଇତି ଶ୍ରୀ ଦେୱୀ ଭାଗୱତେ ମହାପୁରାଣେ ନୱମସ୍କଂଧେ
ସରସ୍ୱତୀସ୍ତୱଂ ନାମ ପଂଚମୋଧ୍ୟାୟଃ ।
ସରସ୍ୱତୀ କଟାକ୍ଷ ସିଦ୍ଧିରସ୍ତୁ ।
ଇଦଂ ମୟାକୃତଂ ପାରାୟଣଂ
ଶ୍ରୀସଦ୍ଗୁରୁ ଚରଣାରୱିଂଦାର୍ପଣମସ୍ତୁ ।
ମା' ସରସ୍ୱତୀ ହେଉଛନ୍ତି ଜ୍ଞାନ, କଳା ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ। ବିଶେଷ କରି ମୁନି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ୟାଜ୍ଞୱଲ୍କ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଏହି 'ସରସ୍ୱତୀ ସ୍ତୱମ୍' ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ଯେତେବେଳେ ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପ ଯୋଗୁଁ ୟାଜ୍ଞୱଲ୍କ୍ୟ ନିଜର ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ଏବଂ ସ୍ମୃତି ଶକ୍ତି ହରାଇଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ମା'ଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ପୁନର୍ବାର ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
ନିମ୍ନରେ ଏହାର ପାଠ ବିଧି, ସମୟ ଏବଂ ଫଳାଫଳ ବିଷୟରେ ସବିଶେଷ ସୂଚନା ଦିଆଗଲା:
## ପାଠ ବିଧି (Method of Recitation)
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ସଠିକ୍ ନିୟମରେ ପାଠ କଲେ ଶୀଘ୍ର ଶୁଭ ଫଳ ମିଳିଥାଏ:
ଶୁଦ୍ଧତା: ପାଠ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର (ଧଳା କିମ୍ବା ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ଉତ୍ତମ) ପରିଧାନ କରନ୍ତୁ।
ଆସନ: ଏକ ପବିତ୍ର ଆସନରେ ବସି ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁଖ କରି ପାଠ କରନ୍ତୁ।
ଦୀପ ପ୍ରଜ୍ୱଳନ: ମା' ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ଘିଅ ଦୀପ ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ ଧୂପ ଜାଳନ୍ତୁ।
ନୈବେଦ୍ୟ: ସମ୍ଭବ ହେଲେ ମା'ଙ୍କୁ ଧଳା ଫୁଲ, ଚନ୍ଦନ ଏବଂ ମିଶ୍ରି ଭୋଗ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ।
ଏକାଗ୍ରତା: ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ ସମୟରେ ମନକୁ ସ୍ଥିର ରଖି ମା'ଙ୍କ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟୀ ରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତୁ।
## ସଠିକ୍ ସମୟ (Auspicious Time)
ବ୍ରାହ୍ମ ମୁହୂର୍ତ୍ତ: ସକାଳ ୪ଟାରୁ ୬ଟା ମଧ୍ୟରେ ଏହି ପାଠ କରିବା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଶିକ୍ଷା ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ: ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜର ପାଠପଢ଼ା ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଏହାକୁ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ୍।
ବସନ୍ତ ପଞ୍ଚମୀ: ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜା ଦିନ ଏହାର ପାଠ ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରଖେ।
ଗୁରୁବାର: ପ୍ରତି ଗୁରୁବାର ଦିନ ଏହାକୁ ପାଠ କଲେ ବିଦ୍ୟା ପ୍ରାପ୍ତିରେ ଥିବା ବାଧା ଦୂର ହୁଏ।
## ପାଠର ଫଳାଫଳ (Benefits)
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରର ଫଳାଫଳ ବିଷୟରେ ଶେଷ ଦୁଇଟି ଶ୍ଳୋକରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି:
ସ୍ମୃତି ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି: ଯେଉଁମାନେ ପଢ଼ିଥିବା କଥା ଭୁଲିଯାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ମୃତି ଶକ୍ତି ପ୍ରଖର ହୁଏ।
ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ: ଜଣେ ମହାମୂର୍ଖ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଯଦି ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟମିତ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ କରେ, ସେ ଜଣେ ବିଦ୍ୱାନ ଏବଂ ମେଧାୱୀ ବ୍ୟକ୍ତିରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
ବାକ୍ ସିଦ୍ଧି: ପାଠକ ଜଣେ ଉତ୍ତମ ବକ୍ତା ହେବାର ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଏ।
ସୃଜନଶୀଳତା: କବିତା ଲେଖିବା କିମ୍ବା ଗ୍ରନ୍ଥ ରଚନା କରିବାର ଶକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଶାପ ଏବଂ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି: ମାନସିକ ଜଡ଼ତା କିମ୍ବା କୌଣସି ପ୍ରକାରର ନକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
⚠️ ବିଶେଷ ସୂଚନା (Technical Note on Pronunciation)
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରରେ ସଂସ୍କୃତ ମୂଳ ଶବ୍ଦର ଶୁଦ୍ଧତା ରକ୍ଷା ପାଇଁ 'ୱ' (Va) ଅକ୍ଷର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି। ଓଡ଼ିଆରେ ପାଠ କରିବା ସମୟରେ ଆମେ ସାଧାରଣତଃ ଏହାକୁ 'ବ' (Ba) ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁ (ଉଦାହରଣ: 'ୱାଗ୍ଦେୱୀ' ପରିବର୍ତ୍ତେ 'ବାଗ୍ଦେବୀ')। ଆପଣ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶୁଦ୍ଧ ରୂପେ ଏହାକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ।